วิธีดูมัทฉะคุณภาพดี (High Quality Matcha): สี กลิ่น รส ความละเอียดของผง และขั้นตอนเทียบตัวอย่างในคาเฟ่

เมื่อขอตัวอย่างมัทฉะจากผู้ขายหลายราย อาจพบว่าทุกตัวเขียนว่า “premium” หรือ “ceremonial” จนดูจากชื่ออย่างเดียวไม่ออกว่าต่างกันอย่างไร ถ้ารู้ว่าการประกวดชาและสถาบันวิจัยชาของญี่ปุ่นตัดสินคุณภาพอย่างไร และตัวเลขจากงานวิจัยบอกอะไร ก็จะเทียบตัวอย่างจากของข้างในได้

มัทฉะคุณภาพดีคืออะไร

มัทฉะคุณภาพดีมีสีเขียวสดใส ผงละเอียดสม่ำเสมอ ฟองละเอียดและอยู่ได้นาน สัมผัสนุ่มลิ้น และอูมามิกลมกลืนกับกลิ่นของชาที่ปลูกแบบคลุมร่ม สถาบันวิจัยชาจังหวัดเกียวโตตัดสินมัทฉะจาก 5 ด้าน ได้แก่ สี ขนาดอนุภาค การเกิดฟอง สีของฟอง และรสชาติ

5 ด้านที่ใช้ตัดสิน

มุราคามิ ฮิโรอากิ อดีตนักวิจัยของสถาบันวิจัยชาจังหวัดเกียวโต อธิบายการตัดสินมัทฉะไว้ในวารสารวิจัยชา (Tea Research Journal ของสมาคมวิทยาศาสตร์ชาแห่งญี่ปุ่น) โดยดู 5 ด้านดังนี้

กลิ่นและรสของชาคลุมร่ม (โออิกะ โออิอาจิ) คือกลิ่นและรสคล้ายสาหร่ายโนริ ที่เกิดในใบชาซึ่งปลูกโดยบังแสงแดดก่อนเก็บ

คุณภาพส่วนใหญ่ถูกกำหนดก่อนโม่

มุราคามิเขียนว่า มัทฉะจะดีหรือไม่ดีนั้น โดยพื้นฐานถูกกำหนดไว้ตั้งแต่ขั้นเทนฉะ (ใบชาที่นำมาโม่เป็นมัทฉะ) ก่อนการโม่ สิ่งที่มีผลมากที่สุดคือวิธีปลูก เช่น การคลุมบังแสงได้ผลแค่ไหน การโม่อย่างเดียวไม่ได้กำหนดคุณภาพ

ชื่ออย่าง “ceremonial” หรือ “culinary” ไม่มีมาตรฐานทางการ ความสัมพันธ์ระหว่างชื่อเหล่านี้กับของข้างใน สรุปไว้ที่ เกรดมัทฉะ และความต่างระหว่างมัทฉะกับผงชาเขียวหรือผงลาเต้สำเร็จรูป สรุปไว้ที่ Pure Matcha (เพียวมัทฉะ) คืออะไร

วงการชาญี่ปุ่นตัดสินคุณภาพอย่างไร

ชาญี่ปุ่นตัดสินคุณภาพด้วยการประเมินทางประสาทสัมผัส โดยกรรมการให้คะแนนรูปลักษณ์ กลิ่น สี และรส ในการประกวดชาแห่งชาติ เทนฉะมีคะแนนเต็ม 200 คะแนน แบ่งเป็นกลิ่น 65 รส 65 รูปลักษณ์ 40 สีน้ำชา 20 และสีใบชาหลังแช่ 10

คะแนนของเทนฉะในการประกวดชาแห่งชาติ

การประกวดชาแห่งชาติ (Zenkoku Cha Hinpyokai) จัดทุกปีโดยสหพันธ์องค์กรผู้ผลิตชาแห่งชาติและหน่วยงานอื่น สำหรับชาดิบ (อาราฉะ ชาที่ยังไม่ผ่านการแปรรูปขั้นสุดท้าย) และมีประเภทเทนฉะด้วย คะแนนกำหนดตามชนิดชา ทั้งเอกสารอธิบายของ NARO (2006) และกติกาการตัดสินครั้งที่ 69 (2015) ให้คะแนนเทนฉะดังนี้

ที่มา: NARO สถาบันวิจัยผักและชา ยามางุจิ ยูอิจิ “日本茶の品質評価の現状と展望” ตารางที่ 1 https://www.naro.go.jp/PUBLICITY_REPORT/publication/archive/files/vt_s_3_5-2.pdf

สีน้ำชา (ซุยโชคุ) คือสีของน้ำชาที่แช่แล้ว และสีใบชาหลังแช่ (คาราอิโระ) คือสีของใบชาหลังแช่น้ำ มีเพียงเทนฉะที่ตัดสินสีใบชาหลังแช่ กติกาการตัดสินของการประกวดชาคันไซปี 2025 (การประกวดระดับภูมิภาคที่จังหวัดต่าง ๆ ในภูมิภาคคันไซร่วมกันจัด) ให้คะแนนเทนฉะเท่ากัน และการประกวดชาแห่งชาติครั้งที่ 80 ที่จังหวัดซากะในปี 2026 ก็ตัดสินด้วยคะแนนเต็ม 200

หักคะแนนตามข้อบกพร่อง

ตามคำอธิบายของ NARO (องค์การวิจัยการเกษตรและอาหารแห่งชาติของญี่ปุ่น) การตัดสินเริ่มจากให้ชาในอุดมคติเป็นคะแนนเต็ม แล้วหักคะแนนตามข้อบกพร่อง คำที่ใช้ตัดสินส่วนใหญ่เป็นคำบอกข้อบกพร่อง ผลการตัดสินเทนฉะในการประกวดชาแห่งชาติครั้งที่ 78 ก็มีคำอย่าง “สีย้อมไม่พอ” “กลิ่นใบช้ำ” “น้ำชาออกเหลือง” “รสไหม้” และ “รสชาคลุมร่มไม่พอ”

ข้อบกพร่องแต่ละอย่างมีสาเหตุ ในตารางของ NARO สำหรับเซนฉะและเกียวคุโระ สีแดงเกิดจากปัญหาการจัดการหรือการเก็บใบชาหลังเก็บ และกลิ่นใบแก่เกิดจากการเก็บช้าเกินไป คำบอกข้อบกพร่องจึงใช้เป็นคำถามสาเหตุกับผู้ขายได้โดยตรง

ทำให้เงื่อนไขการตัดสินเหมือนกัน

การประกวดกำหนดเงื่อนไขไว้เพื่อให้ตัดสินได้อย่างเป็นธรรม

• ชั่งตัวอย่าง 3 กรัม เทน้ำเดือด และเทนฉะแช่ 5 นาทีก่อนตัดสินสีและรส
• ปิดหมายเลขตัวอย่างจากกรรมการ ไม่ให้รู้ว่าเป็นชาของใคร
• เริ่มตัดสินจากรูปลักษณ์
• แจ้งค่า pH และความกระด้างของน้ำที่ใช้ตัดสินล่วงหน้า

NARO ระบุว่า สีของใบชาและน้ำชาดูต่างกันมากตามสภาพแสง จึงต้องระวังเรื่องแสง การเทียบตัวอย่างในคาเฟ่ก็เช่นกัน

ดูจากสี

มัทฉะที่ดีมี “ซาเอะ” คือสีที่ทำให้เขียวสดเด่นขึ้น สีแดงอมดำ เขียวอมดำ ออกเหลือง และออกขาว ถือเป็นข้อบกพร่อง

ข้อบกพร่องด้านสีและสาเหตุ

ข้อบกพร่องด้านสีของมัทฉะและสาเหตุตามเอกสารของมุราคามิ มีดังนี้

สีเชื่อมโยงกับราคาและฤดูเก็บ

สีวัดได้ด้วยค่ามุมเฉดสี (hue angle ตัวเลขที่บอกว่าสีอยู่ตรงไหนระหว่างเหลืองกับเขียว ยิ่งมากยิ่งเขียวเข้ม) ในเอกสารของมุราคามิ เมื่อตัดสินมัทฉะที่ขายในญี่ปุ่น 74 ตัวอย่าง (กิโลกรัมละ 6,000 ถึง 270,000 เยน) ตัวอย่างที่อันดับด้านรูปลักษณ์สูงกว่ามีค่ามุมเฉดสีมากกว่า

ในการสำรวจของนากามูระ โยริยูกิ แห่งมหาวิทยาลัยชิซึโอกะ ค่ามุมเฉดสีของมัทฉะจากจังหวัดชิซึโอกะคือ ชาแรก 106.76 ชาที่สอง 104.45 และชาฤดูใบไม้ร่วงถึงฤดูหนาว 102.16 ยิ่งเป็นรอบเก็บหลัง ๆ ของปี สีเขียวยิ่งอ่อนลง การทดลองของจังหวัดนางาซากิที่เทียบพันธุ์ต้นฤดู 3 พันธุ์ก็มีแนวโน้มเดียวกัน คือมัทฉะชาแรก 116.3 ถึง 119.1 และชาที่สอง 111.8 ถึง 113.0 (ค่าเฉลี่ย 3 ปี) ตัวอย่างและวิธีวัดของแต่ละงานวิจัยต่างกัน จึงนำตัวเลขข้ามงานวิจัยมาเทียบกันไม่ได้

สีเปลี่ยนตามพันธุ์และวิธีปลูก

ในการทดลองของจังหวัดคาโงชิมะที่เทียบพันธุ์ของเทนฉะสำหรับแปรรูปอาหาร ใบที่มีคลอโรฟิลล์มากและใบบางให้มัทฉะสีเขียวสดเข้มกว่า และพันธุ์ “โอคุมิโดริ” ให้สีดีที่สุด ในการทดลองของจังหวัดไอจิที่ใช้เทนฉะซึ่งคลุมวัสดุบังแสงลงบนต้นชาโดยตรง ยิ่งอัตราบังแสงสูง ค่าเฉดสียิ่งสูงและคะแนนตัดสินยิ่งสูง

เมื่อเทียบตัวอย่างต่างพันธุ์หรือต่างแหล่ง สีที่ต่างกันไม่ได้หมายความว่าคุณภาพต่างกันเสมอไป

ดูจากความละเอียดของผง

มัทฉะคุณภาพดีมีอนุภาคละเอียดและขนาดสม่ำเสมอ แต่ความละเอียดอย่างเดียวไม่ได้กำหนดคุณภาพ

เกลี่ยบนกระดาษ

ตามวิธีของสถาบันวิจัยชาจังหวัดเกียวโต ชั่งผง 2 กรัมลงบนกระดาษขาว (กระดาษห่อยา) ดูก่อน แล้วใช้ไม้พาย (spatula) กดและเกลี่ยออก

• ผงละเอียด: ไม้พายลื่นและเกลี่ยได้ดี ผิวที่เกลี่ยมีสีสดใส
• ผงหยาบหรือไม่สม่ำเสมอ: ดูสากเหมือนทราย สีเขียวอมดำ และเกลี่ยแล้วขาดเป็นช่วง ๆ
• ผงที่มีอนุภาคใหญ่ปน: เห็นเม็ดบนผิวที่กด และมีรอยลาก

ขนาดอนุภาคเป็นตัวเลข

นากามูระวัดขนาดอนุภาคของมัทฉะที่ซื้อในและนอกญี่ปุ่นด้วยเครื่องวัดแบบแสงเลเซอร์ ตัวอย่างที่การกระจายขนาดอนุภาคมียอดเดียวมีค่าเฉลี่ย 15 ถึง 17 µm และแบบมีสองยอด 39 ถึง 53 µm สำหรับมัทฉะญี่ปุ่นที่ขายในญี่ปุ่น แบบยอดเดียวราคาเฉลี่ย 100 กรัมละ 6,902 เยน และแบบสองยอด 1,572 เยน

ในเอกสารของมุราคามิ จากมัทฉะที่ขายในญี่ปุ่น 74 ตัวอย่าง เส้นแบ่งระหว่างรู้สึกสากในปากกับไม่สากคือขนาดอนุภาคค่ากลาง 16.0 µm (ไมโครเมตร คือ 1 ใน 1,000 ของมิลลิเมตร) อยู่ในช่วง 10 ถึง 25 µm ที่กล่าวกันว่าคนเริ่มรู้สึกสาก แต่มุราคามิเห็นว่าความสากยังเกี่ยวกับปัจจัยอื่นนอกจากค่ากลางด้วย

ละเอียดกว่าไม่ได้ดีกว่าเสมอไป

ใน 74 ตัวอย่างเดียวกัน ตัวอย่างอันดับบนมีแนวโน้มละเอียดกว่า แต่ กลุ่มอันดับล่างก็มีตัวอย่างที่ละเอียดเท่ากับกลุ่มอันดับบน มุราคามิบอกว่าขนาดอนุภาคเป็นเครื่องชี้คุณภาพได้ แต่ต้องดูลักษณะอื่นประกอบด้วย

มัทฉะที่ทำจากยอดอ่อนที่แข็งแล้ว แม้โม่ละเอียดก็ไม่นุ่มลิ้น

ดูจากกลิ่นและรส

มัทฉะที่ดีนุ่มลิ้นราวกับอนุภาคละลายไปแล้ว อูมามิเข้มข้นและรสของชาคลุมร่มกลมกลืนกับกลิ่นที่เกิดจากการโม่ ในการทดลองเทนฉะของจังหวัดไอจิ ยิ่งมีกรดอะมิโน (ที่มาของอูมามิ) มาก และแทนนิน (คาเทชิน ที่มาของรสฝาด) น้อย คะแนนตัดสินมีแนวโน้มยิ่งสูง

ส่วนประกอบกับคะแนนตัดสิน

การทดลองของไอจิผลิตเทนฉะด้วยอัตราบังแสงต่างกัน แล้วเทียบคะแนนตัดสินกับส่วนประกอบ ในปี 2014 เทนฉะที่บังแสง 85% ได้ 96 จาก 100 คะแนน และที่ 70% ได้ 85 คะแนน กรดอะมิโน 2.6% กับ 1.4% และแทนนิน 9.6% กับ 11.1%

ที่มา: รายงานวิจัยศูนย์วิจัยการเกษตรจังหวัดไอจิ ฉบับที่ 49 “スキャナーとフリーソフトを利用したてん茶の葉色簡易測定法” ตารางที่ 4 (การเทียบการคลุม I; กรดอะมิโนปี 2016 ต่างกันอย่างไม่มีนัยสำคัญ) https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/258417.pdf

ความสัมพันธ์ระหว่างธีอะนีน (theanine ที่มาหลักของอูมามิ) กับราคา สรุปไว้ที่ เกรดมัทฉะ

ส่วนประกอบอย่างเดียวไม่ได้กำหนดรส

คำอธิบายของ NARO ระบุว่า ส่วนประกอบอย่างกรดอะมิโนในเซนฉะใช้เป็นเครื่องชี้คุณภาพได้ แต่อธิบายรสได้ไม่ทั้งหมด เพราะใบชาที่มีส่วนประกอบเหมือนกันมักมีรสฝาดต่างกันมากตามเงื่อนไขการแปรรูป ใช้ตัวเลขเป็นแนวทาง แล้วตัดสินด้วยการชิม

การโม่เปลี่ยนกลิ่น

กลิ่นเฉพาะของมัทฉะเกิดขึ้นตอนโม่เทนฉะ ตามเอกสารของมุราคามิ โม่หินโดยปกติอุ่นขึ้นถึงราว 50°C และมัทฉะที่โม่ด้วยโม่ที่อุ่นถึง 60°C มีกลิ่นอ่อนลงและรสจืดลง การโม่มากเกินไปอาจทำให้กลิ่นหายไปหรือมีรสขมไหม้

ขั้นตอนเทียบตัวอย่างในคาเฟ่

วางตัวอย่างเรียงด้วยปริมาณเดียวกัน น้ำเดียวกัน เวลาเดียวกัน และแสงเดียวกัน แล้วใส่หมายเลขไม่ให้ผู้ชิมรู้ว่าเป็นตัวไหน ขั้นตอนด้านล่างกองบรรณาธิการเรียบเรียงสำหรับคาเฟ่ จากวิธีตัดสินของสถาบันวิจัยชาจังหวัดเกียวโตและกติกาการประกวด

เตรียม

• ใส่หมายเลขให้แต่ละตัวอย่าง และไม่บอกแหล่งผลิตหรือราคาแก่ผู้ชิม (การประกวดก็ปิดหมายเลขจากกรรมการ)
• เทียบครั้งละไม่เกินประมาณ 10 ตัวอย่าง (ตามเอกสารของมุราคามิ)
• หลีกเลี่ยงที่ที่แสงเปลี่ยน เช่น ริมหน้าต่าง และดูภายใต้แสงเดียวกัน

เทียบสีและความละเอียดของผง

1. วางตัวอย่างละ 2 กรัมบนกระดาษขาว
2. ดูความสดของสีเขียว และดูว่ามีสีแดง เหลือง หรือขาวปนไหม
3. ใช้หลังช้อนกดและเกลี่ย ดูว่าเกลี่ยได้ดีไหม สากไหม และมีรอยเม็ดไหม

ตีกับน้ำแล้วเทียบ

1. ใส่ผง 2 กรัมในถ้วย เทน้ำเดือดจาก 100 มล. ลงเล็กน้อย แล้วใช้แปรงชาเซ็นคนให้เข้ากันไม่เป็นก้อน
2. เทน้ำที่เหลือ แล้วตี 20 วินาที
3. ทำให้ฟองใหญ่แตกและผิวเรียบ แล้วดูปริมาณ ความละเอียด และสีของฟอง
4. ผ่านไปไม่กี่นาที ดูว่าฟองเหลืออยู่แค่ไหน
5. อนุภาคจะตกตะกอน จึงคนด้วยช้อนก่อนชิม แล้วเทียบความนุ่ม อูมามิ รสฝาด และกลิ่น

ถ้าตีที่อุณหภูมิน้ำที่ใช้ในร้านด้วย (ราว 80°C ดู วิธีชงชาเขียวมัทฉะ) จะใกล้เคียงแก้วจริงมากขึ้น

เทียบเมื่อผสมนม

ถ้าใช้ทำลาเต้ ให้ทำแต่ละตัวอย่างตามสูตรของร้านและนมที่ร้านใช้ (เช่น นมวัว นมโอ๊ต นมถั่วเหลือง) ดูว่าสีและรสมัทฉะยังเหลืออยู่แค่ไหน ตอนทำเสร็จใหม่ ๆ และหลังผ่านไป 10 นาที วิธีเลือกมัทฉะสำหรับลาเต้และต้นทุนต่อแก้ว สรุปไว้ที่ วิธีเลือกมัทฉะสำหรับมัทฉะลาเต้ในคาเฟ่

สัญญาณของมัทฉะที่เสื่อมคุณภาพ

มัทฉะที่เสื่อมคุณภาพ สีเขียวสดจะซีดลงและออกสีแดงหรือแดงอมดำ และกลิ่นเฉพาะของมัทฉะจะอ่อนลง

การเปลี่ยนแปลงของสีและกลิ่น

เอกสารของมุราคามิเรียกมัทฉะที่สีเขียวซีดลงและออกสีแดงหรือแดงอมดำเพราะสภาพการเก็บว่า “สีเปลี่ยน (ซีด)” และระบุว่า สาเหตุที่กลิ่นเฉพาะของมัทฉะอ่อนลง รวมถึงเวลาที่ผ่านไปหลังโม่และการเก็บที่ไม่ดีด้วย

สิ่งที่ต้องตรวจเมื่อของมาถึง

• ถุงหรือกระป๋องปิดสนิท ไม่บวมหรือฉีกขาด
• เมื่อวางเทียบกับล็อตก่อน สีไม่ออกแดง
• เมื่อเปิดแล้วมีกลิ่นของชาคลุมร่ม และไม่มีกลิ่นอื่นติดมา

วิธีเก็บมัทฉะในประเทศอากาศร้อน สรุปไว้ที่ ผงมัทฉะหมดอายุไหม

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยเรื่องการดูมัทฉะ

สีสว่าง ฟองเยอะ หรือราคาแพง อย่างใดอย่างหนึ่งเพียงอย่างเดียวไม่ได้กำหนดคุณภาพ ผลวิจัยแสดงว่ามีข้อยกเว้นทุกข้อ

“ยิ่งสว่างยิ่งดี”

มัทฉะยิ่งโม่ละเอียดยิ่งดูสว่าง และถ้าโม่มากเกินไปจะออกขาวซึ่งเป็นข้อบกพร่อง ในการทดลองของไอจิ บางปีเทนฉะที่บังแสงน้อยกว่ามีความสว่างสูงกว่า ในตารางของนากามูระที่เฉลี่ยมัทฉะซึ่งซื้อในและนอกญี่ปุ่นตามช่วงราคา ช่วง 100 กรัมละไม่เกิน 1,000 เยนมีความสว่างสูงที่สุด สิ่งที่ควรดูคือความเข้มของสีเขียว ไม่ใช่ความสว่าง

“ฟองยิ่งเยอะยิ่งดี”

ตามเอกสารของมุราคามิ มัทฉะที่ทำจากยอดอ่อนที่แข็งแล้วอาจตีขึ้นฟองดีในตอนแรก แต่ฟองหยาบและไม่สม่ำเสมอ และยุบเร็ว ดูฟองจากความละเอียดและความคงทน ไม่ใช่ปริมาณ วิธีตีก็ทำให้ฟองเปลี่ยน เวลาเทียบจึงควรให้คนตีและเวลาตีเหมือนกัน

“ยิ่งแพงยิ่งดี”

นากามูระระบุว่า สำหรับมัทฉะญี่ปุ่นที่ขายในและนอกญี่ปุ่น ค่าการวัดสีจะคงที่เมื่อเกินช่วงราคาหนึ่ง และราคาที่สูงหลายครั้งมาจากพลังของแบรนด์ด้วย ราคามัทฉะถูกกำหนดจากอะไร สรุปไว้ที่ ราคามัทฉะ

สิ่งที่ต้องตรวจในสเปกสินค้าและใบรับรองผลวิเคราะห์

นอกจากเทียบตัวอย่างแล้ว ให้ตรวจของข้างในจากสเปกสินค้าและใบรับรองผลวิเคราะห์ (COA ผลตรวจของแต่ละล็อต) ของผู้ขายด้วย

สิ่งที่ต้องตรวจในสเปกสินค้า

ถามด้วยว่าผู้ขายให้ค่าการวัดสีหรือขนาดอนุภาคได้หรือไม่ จะช่วยดูความต่างระหว่างล็อตได้ วิธีอ่านเอกสารผลตรวจ สรุปไว้ที่ ตะกั่วในมัทฉะ และสิ่งที่ต้องตรวจในใบเสนอราคา สรุปไว้ที่ Matcha Wholesale

เทียบเอกสารกับของจริง

ถ้ามีสิ่งที่ไม่ตรงกัน เช่น เขียนว่า “ชาแรก” แต่สีออกเหลือง หรือเขียนว่า “โม่หิน” แต่สาก ให้ถามเหตุผลกับผู้ขายด้วยคำบอกข้อบกพร่องของการตัดสิน (แดงอมดำ ออกเหลือง หยาบ รสชาคลุมร่มไม่พอ)

ตัวอย่างจาก Omakase Matcha

Omakase Matcha จำหน่ายมัทฉะที่ซื้อตรงจากแหล่งผลิตอุจิ ยาเมะ คาโงชิมะ ชิซึโอกะ และมิยาซากิ เราส่งตัวอย่างได้สูงสุด 3 ชนิด และรับสั่งตั้งแต่ 1 กิโลกรัม เราปรับสูตรผสมให้เข้ากับเมนูของร้าน และไปเยี่ยมร้านในสิงคโปร์และไทยด้วย

แหล่งอ้างอิง

• NARO สถาบันวิจัยผักและชา ยามางุจิ ยูอิจิ “日本茶の品質評価の現状と展望” (วารสารวิจัยผักและชา ฉบับที่ 3, 2006) (ภาษาญี่ปุ่น) https://www.naro.go.jp/PUBLICITY_REPORT/publication/archive/files/vt_s_3_5-2.pdf
• มุราคามิ ฮิโรอากิ “抹茶の審査について” (Tea Research Journal ฉบับที่ 134, 2022) (ภาษาญี่ปุ่น) https://www.jstage.jst.go.jp/article/cha/2022/134/2022_31/_pdf
• “第69回全国茶品評会 開催要領・審査要領” กติกาการประกวดชาแห่งชาติครั้งที่ 69 (2015) (ภาษาญี่ปุ่น) https://shizuoka-cha.lolipop.jp/69ocha-fes/gaiyou/pdf/69_zenkoku_cha_hinpyokai_kaisai_youryo.pdf
• จังหวัดชิซึโอกะ: ผลการตัดสินเทนฉะ การประกวดชาแห่งชาติครั้งที่ 78 (ภาษาญี่ปุ่น) https://www.pref.shizuoka.jp/_res/projects/default_project/_page_/001/062/929/tencha.pdf
• จังหวัดเกียวโต: ผลการประกวดชาแห่งชาติครั้งที่ 80 (28 สิงหาคม 2026) (ภาษาญี่ปุ่น) https://www.pref.kyoto.jp/press/documents/2026082801.pdf
• จังหวัดเกียวโต: กติกาการประชุมส่งเสริมอุตสาหกรรมชาคันไซครั้งที่ 77 (2025) (ภาษาญี่ปุ่น) https://www.pref.kyoto.jp/nosan/documents/youkou.pdf
• นากามูระ โยริยูกิ “国内における抹茶（碾茶）生産の推移と科学的特性” (ศูนย์วิจัยชา มหาวิทยาลัยชิซึโอกะ) (ภาษาญี่ปุ่น) https://dfns.u-shizuoka-ken.ac.jp/labs/tsc/thesis/0410.pdf
• รายงานวิจัยศูนย์วิจัยการเกษตรจังหวัดไอจิ ฉบับที่ 49 “スキャナーとフリーソフトを利用したてん茶の葉色簡易測定法” (2017) (ภาษาญี่ปุ่น) https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/258417.pdf
• ศูนย์พัฒนาเทคโนโลยีเกษตรและป่าไม้จังหวัดนางาซากิ “茶早生品種『さきみどり』は抹茶の色が優れる” (ปีงบประมาณ 2020) (ภาษาญี่ปุ่น) https://www.pref.nagasaki.jp/e-nourin/nougi/theme/result/R2seika-jouhou/shidou/S-02-45.pdf
• ศูนย์พัฒนาการเกษตรจังหวัดคาโงชิมะ “炒蒸機とネット型乾燥機を用いて製造した加工用てん茶・抹茶の品種別色の特徴” (ภาษาญี่ปุ่น) https://www.pref.kagoshima.jp/ag11/pop-tech/nenndo/documents/56364_20201113082445-1.pdf